Warning: Table './herseyonu_dr/watchdog' is marked as crashed and should be repaired query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:505:\"Table './herseyonu_dr/watchdog' is marked as crashed and should be repaired\nquery: INSERT INTO watchdog\n (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp)\n VALUES\n (0, 'emfield', '!error', 'a:1:{s:6:\\"!error\\";s:58:\\"Could not connect to vimeo to request XML: HTTP error 301.\\";}', 4, '', 'http://www.herseyonuanlatiyor.com/', '', '82.80.59.249', 1521958838)\";s:5:\"%file\";s:8 in /home/herseyonu/domains/herseyonuanlatiyor.com/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: Table './herseyonu_dr/watchdog' is marked as crashed and should be repaired query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:505:\"Table './herseyonu_dr/watchdog' is marked as crashed and should be repaired\nquery: INSERT INTO watchdog\n (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp)\n VALUES\n (0, 'emfield', '!error', 'a:1:{s:6:\\"!error\\";s:58:\\"Could not connect to vimeo to request XML: HTTP error 301.\\";}', 4, '', 'http://www.herseyonuanlatiyor.com/', '', '82.80.59.249', 1521958840)\";s:5:\"%file\";s:8 in /home/herseyonu/domains/herseyonuanlatiyor.com/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: Table './herseyonu_dr/watchdog' is marked as crashed and should be repaired query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:505:\"Table './herseyonu_dr/watchdog' is marked as crashed and should be repaired\nquery: INSERT INTO watchdog\n (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp)\n VALUES\n (0, 'emfield', '!error', 'a:1:{s:6:\\"!error\\";s:58:\\"Could not connect to vimeo to request XML: HTTP error 301.\\";}', 4, '', 'http://www.herseyonuanlatiyor.com/', '', '82.80.59.249', 1521958842)\";s:5:\"%file\";s:8 in /home/herseyonu/domains/herseyonuanlatiyor.com/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Kur’an’da Hile ve Huysuzlukla Mücadele

Kur’an’da Hile ve Huysuzlukla Mücadele

Kur’an-ı Kerim, insanın hem Allah’a hem de kullara karşı dürüst, ölçülü ve güzel ahlaklı olmasını ister. Hile; gerçeği gizlemek, ölçü ve tartıda eksiltmek, emanete ihanet etmek, aldatıcı yollarla çıkar sağlamak ve insanların güvenini kötüye kullanmak gibi davranışları kapsar. Huysuzluk ise öfkeyi kontrol edememe, kaba konuşma, insanları küçümseme, geçimsizlik çıkarma ve gönül kırmayı alışkanlık hâline getirme şeklinde ortaya çıkar.

İslam ahlakında bu iki kötü özellik birbirinden bağımsız görülmez. Hile çoğu zaman bencillik, tamah ve merhamet eksikliğinden doğar; huysuzluk da insanın hakkaniyetli düşünmesini ve hatasını kabul etmesini zorlaştırır. Kur’an’ın rehberliği, yalnızca belirli günahlardan sakınmayı değil, karakteri ıslah etmeyi ve ilişkileri güven, adalet ve güzel söz üzerine kurmayı hedefler.

Hilenin Kur’an’daki temel anlamı

Kur’an’da hile ve aldatma, sadece ticarette yapılan sahtekârlıkla sınırlı değildir. Bir kimsenin bilgisizliğinden yararlanmak, sözü bağlamından koparmak, emanete ihanet etmek, hakkı olduğundan farklı göstermek ve insanları gizli planlarla zarara uğratmak da bu kapsamda değerlendirilir. Bakara suresinde insanların mallarını haksız yollarla yemekten ve yöneticilere rüşvet vererek başkalarının hakkını elde etmekten sakındırılır.

Mutaffifîn suresinin ilk ayetleri ölçü ve tartıda hile yapanları ciddi biçimde uyarır. Buradaki mesaj yalnızca pazarda kullanılan teraziyi ilgilendirmez. İşini eksik yapmak, aldığı ücretin karşılığını vermemek, bir başkasının emeğini sahiplenmek ve sorumluluğunu yerine getirmeden tam karşılık beklemek de aynı ahlaki çerçevede düşünülmelidir. Mümin, kendi lehine olduğunda hassas, başkasının hakkı söz konusu olduğunda ilgisiz davranamaz.

Ticarette ve günlük hayatta dürüstlük

Kur’an, Şuayb aleyhisselâmın kavmine yaptığı uyarılarla ölçü ve tartı adaletinin önemini gösterir. “Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın” anlamındaki ilke, ekonomik hayatın temel ahlakını ortaya koyar. Bir ürünün kusurunu saklamak, yanıltıcı reklam yapmak, borcu geciktirerek karşı tarafı zor durumda bırakmak ve sözleşmenin açıklarını kötüye kullanmak, görünüşte kazanç sağlasa da hak ve bereket duygusunu zedeler.

Günümüzde hile dijital ortamlarda da görülebilir. Sahte yorumlar, gerçeği yansıtmayan görseller, gizli ücretler, kişisel bilgileri izinsiz kullanmak ve başkasının hazırladığı çalışmayı kendi eseri gibi sunmak bu davranışlara örnek verilebilir. Mümin, kimsenin görmediği yerde de Allah’ın gördüğünü bilir. Bu bilinç, kanunların ulaşamadığı alanlarda bile vicdanı diri tutar.

İslam’ın doğruluk anlayışı, yalnızca zarara uğratmamakla tamamlanmaz; karşı tarafın hakkını açıkça gözetmeyi de gerektirir. Alışverişte kusuru bildirmek, borcu zamanında ödemek, verilen sözü tutmak ve yapılan işin niteliği hakkında doğru bilgi vermek güven toplumunun temelidir. Farklı inanç topluluklarının ahlaki sorumluluklarını inceleyen inanç toplulukları gibi kaynaklar da doğruluk, hizmet ve sorumluluk kavramlarının sosyal hayattaki önemini göstermektedir; Müslüman için ölçü ise her zaman Kur’an ve sünnetin ortaya koyduğu adalet anlayışıdır.

İnsan ilişkilerinde huysuzluğun zararları

Huysuzluk, çoğu zaman küçük bir meseleye aşırı tepki vermekle başlar. Sürekli şikâyet etmek, başkalarının sözünü kesmek, aile fertlerine sert davranmak, yapılan iyiliği küçümsemek ve her konuşmayı tartışmaya çevirmek zamanla kişinin çevresindeki güveni tüketir. Kur’an, insanlarla alay etmeyi, kötü lakap takmayı, kusur araştırmayı ve gıybeti yasaklayarak dilin ve tavrın başkalarının onurunu koruyacak şekilde kullanılmasını ister.

Lokman suresinde insanlara karşı böbürlenmemek, yürüyüşte ölçülü olmak ve sesi alçaltmak öğütlenir. Bu tavsiyeler, dış görünüşten çok iç dünyadaki kibir ve saldırganlığa dikkat çeker. Kendisini daima haklı gören kişi, özür dilemekte zorlanır; özür dilemeyen kişi ise aynı kırıcı davranışları tekrar eder. Böylece huysuzluk bir anlık öfke olmaktan çıkar, karaktere yerleşen bir alışkanlığa dönüşür.

Güzel ahlak, her konuda sessiz kalmak anlamına gelmez. Haksızlığa karşı çıkmak, yanlış bir davranışı uygun bir dille düzeltmek ve hakkı savunmak gerekir. Ancak Kur’an’ın istediği tavır, öfkenin aklı ve adaleti yönetmesine izin vermemektir. Sertlik yerine hikmet, küçümseme yerine nezaket, suçlama yerine açık ve yapıcı bir iletişim tercih edilmelidir.

Öfkeyi kontrol etmek ve affedicilik

Âl-i İmrân suresinde Allah’ın sevdiği kullar arasında öfkelerini yenen ve insanları bağışlayan kimseler zikredilir. Bu ayet, öfkenin hiç hissedilmemesini değil, öfke ortaya çıktığında onunla sorumlu biçimde başa çıkılmasını öğretir. İnsan kızabilir; fakat kızgınlık hâlinde yalan söylemek, hakaret etmek, şiddete başvurmak veya geri dönülmesi zor kararlar almak meşru değildir.

Öfkeyi kontrol etmek için susmak, ortamdan kısa süreliğine uzaklaşmak, abdest almak, konuyu sakinleşince konuşmak ve karşı tarafın niyetini hemen kötüye yormamak faydalıdır. Peygamber Efendimizin öfke anında kişiye kendisini tutmasını tavsiye eden öğütleri, iradenin ahlaki değerini gösterir. Sabır, duyguları yok saymak değil, onları doğru bir davranışa yönlendirmektir.

Affetmek de huysuzluğun panzehirlerinden biridir. Affetmek, yapılan yanlışı onaylamak veya devam eden zulme sessiz kalmak değildir. Kişi hakkını arayabilir, sınır koyabilir ve zarardan korunabilir; fakat intikam arzusunu büyütmemeye çalışır. Kalpte biriken öfke, insanın düşüncesini daraltır ve yeni hilelere, iftiralara ya da düşmanlıklara kapı açar.

Hileye karşı doğruluk ve emanet bilinci

Kur’an, emanetlerin ehline verilmesini ve insanlar arasında hükmederken adaletle davranılmasını emreder. Emanet yalnızca bırakılan bir eşya değildir. Görev, bilgi, yetki, sır, zaman ve insanın sahip olduğu imkânlar da emanettir. Bir yöneticinin çalışanlara adil davranması, öğretmenin öğrencinin hakkını gözetmesi, aile içinde verilen sözlerin tutulması bu bilincin farklı yansımalarıdır.

Enfâl suresinde emanete ihanet etmekten sakındırılır. Kişinin kendisine duyulan güveni gizlice kullanması, hilekârlığın en ağır biçimlerindendir. Bir arkadaşın özel konuşmasını yaymak, iş yerinde başkasının emeğini kendi başarısı gibi göstermek veya kendisine verilen yetkiyi şahsi çıkar için kullanmak güven duygusunu yıkar. Güven bir defa zedelendiğinde onu yeniden kurmak uzun zaman alabilir.

Doğruluk ise yalnızca doğru cümleler kurmak değildir. Niyetin, sözün ve davranışın birbirine uygun olması gerekir. İnsanların yanında başka, yalnızken başka bir karakter sergilemek; dinî ifadeleri çıkar elde etmek için kullanmak; iyi görünmek amacıyla gerçeği çarpıtmak da samimiyet eksikliğidir. Kur’an’ın istediği doğruluk, insanın iç dünyasıyla dış davranışını mümkün olduğunca uyumlu hâle getirmesidir.

Kötü huyların kök sebepleri

Hile ve huysuzluk çoğu zaman yüzeyde görünen davranışlardır; bunların altında kibir, haset, aşırı dünya tutkusu, güvensizlik veya hesap vermeyi unutma gibi sebepler bulunabilir. Kişi kendisini sürekli başkalarıyla kıyasladığında onların başarısını tehdit olarak görebilir. Bu hâl, hem aldatıcı yollarla öne geçme arzusunu hem de insanlara karşı sertleşmeyi besler.

Kur’an, dünya malının ve makamın insanı aldatabileceğini hatırlatır. Mal sahibi olmak kötü değildir; ancak malın insanın kalbinde ölçü hâline gelmesi tehlikelidir. Helal kazanç, kanaat, şükür ve infak duygusu güçlendikçe başkasının hakkına göz dikme eğilimi azalır. İnsan, rızkın yalnızca kendi planına bağlı olmadığını kavradığında her fırsatı hileyle elde etmeye çalışmaz.

Kötü huyları düzeltmenin ilk adımı, kişinin kendisini dürüstçe değerlendirmesidir. “Ben hangi durumlarda gerçeği saklıyorum, kimlere karşı çabuk öfkeleniyorum, özür dilemekte neden zorlanıyorum?” gibi muhasebe soruları insanın eksiklerini fark etmesine yardım eder. Bu iç denetim, başkalarını suçlama alışkanlığından kurtulup nefsin payını görmeyi sağlar.

Ailede, işte ve toplumda güzel ahlak

Aile, hile ve huysuzlukla mücadele eğitiminin ilk merkezidir. Çocuklar nasihatten önce davranışları gözlemler. Anne babanın verdiği sözü tutması, hatasını kabul etmesi, tartışırken hakaretten kaçınması ve alışverişte dürüst davranması çocuklara güçlü bir örnek olur. Evde sürekli bağırılan, kusurların alay konusu yapıldığı ve özrün zayıflık sayıldığı bir ortamda güzel ahlakın yerleşmesi zorlaşır.

İş hayatında adaletli görev dağılımı, açık iletişim ve emeğe saygı önemlidir. Bir çalışanın kusurunu herkese duyurmak yerine kendisiyle uygun biçimde konuşmak, başarılı olanı kıskanmamak ve yöneticinin kararlarını kişisel çıkar için etkilemeye çalışmamak Kur’an’ın adalet ruhuna uygundur. Toplum hayatında ise komşuluk hakkı, kamu malına özen, trafikte sabır ve sosyal medyada doğrulanmamış bilgileri yaymamak aynı sorumluluğun parçalarıdır.

Hucurât suresinin öğretileri, toplumsal huzurun temelini ortaya koyar: Haber araştırılmalı, insanlar küçümsenmemeli, kötü zan ve gıybetten sakınılmalıdır. Bu ilkeler, günümüzde mesajlaşma grupları ve sosyal medya paylaşımları için de geçerlidir. Bir kişiyi hedef gösteren, itibarını zedeleyen veya öfkeyi körükleyen içeriği paylaşmadan önce doğruluğunu ve doğuracağı zararı düşünmek gerekir.

Kur’an’ın ahlak eğitimini hayata geçirmek

Kötü huyları terk etmek bir anda gerçekleşmeyebilir. Bunun için düzenli dua, Kur’an üzerinde tefekkür, nefis muhasebesi ve güvenilir insanların uyarılarını dinlemek gerekir. Kişi her gün davranışlarını gözden geçirerek hangi sözünün bir gönlü kırdığını, hangi kararında haksızlık yaptığını ve hangi durumda nefsine uyduğunu değerlendirebilir. Fark edilen hata için samimi tövbe edilmeli, Allah’tan bağışlanma dilenirken kul hakkı varsa telafi yoluna gidilmelidir.

Hileyle elde edilen kazançtan vazgeçmek, yanlış bilgi verilen kişiye gerçeği açıklamak, özür dilemek ve zarar görenin hakkını iade etmek tövbenin davranışa dönüşmüş hâlidir. Huysuzluğu düzeltmek ise güzel söz söylemeyi, dinlemeyi, acele hüküm vermemeyi ve gerektiğinde susmayı öğrenmeyi gerektirir. Küçük görülen bu adımlar, devamlılık kazandığında insanın karakterini değiştirir.

Kur’an’ın ahlak anlayışı, bireyin kalbini ve toplumun düzenini birlikte korur. Doğruluk güveni, adalet hakkı, yumuşaklık sevgiyi, sabır ise kalıcı iyiliği güçlendirir. Hileden uzak durup öfkeyi terbiye eden kişi, yalnızca çevresine zarar vermemiş olmaz; kendi ruhunu da güvensizlik, pişmanlık ve düşmanlık yükünden kurtarır.

Kur’an’ın bu ölçülerini günlük hayatınıza taşıyın; kazancınızı, sözlerinizi, emanetlerinizi ve insanlarla kurduğunuz ilişkileri doğruluk terazisinde değerlendirin. Hata gördüğünüzde tövbe etmeyi, zarar verdiğiniz kişiden helallik dilemeyi ve her gün daha yumuşak, adil ve güvenilir bir kul olma gayretini sürdürün.

Tamamlanan Eserlerimiz


  • Esma - GiriЕџ
  • Allah(c.c.)
  • Er- Rahman
  • Er-Rahim
  • El-Melik
  • El-KuddГјs
  • El-MГј'min
  • Es-Selam
  • El-MГјheymin
  • El-Aziz
  • El-Cebbar
  • El-MГјtekebbir
  • El-HalД±k
  • El-Bari
  • El-Musavvir
  • El-Gaffar
  • El-Kahhar
  • El-Vehhab
  • Er-Rezzak
  • El-Fettah
  • El-Alim
  • El-BГўsД±t
  • El-KГўbД±d
  • El-HГўfid
  • Er-RГўfi
  • El-Muiz
  • El-Muzil
  • El- Hakem
  • Es-Semi
  • El- Basir
  • El- Adl
  • El- Latif
  • El- Habir
  • El- Halim
  • El- Azim
  • El-Gafur
  • EЕџ- ЕћekГ»r