El-Bari; kusursuz yaratan demektir. Bu isimde "el-HalД±k" isminden farklД± olarak Еџu manalar vardД±r;

1. Bir kalıptan döker gibi düzgün, tertipli ve güzel bir şekilde yaratan,

2. MahluklarД±n aza ve cihazlarД±nД± birbiriyle uyumlu bir Еџekilde yaratan,

3. Her varlД±ДџД± kainattaki umumi nizama ve gayelere uygun bir Еџekilde yaratan demektir.

Ећimdi Bari isminin bu ГјГ§ manasД±nД± kainat kitabД±nД±n sayfalarД±nda okumaya Г§alД±ЕџalД±m;

1. Bir kalıptan döker gibi düzgün, tertipli ve güzel bir şekilde yaratan

Ham maddesi hazır olan bir bardağı yapmak için ilk önce ne yaparsınız?

YapmanД±z gereken ilk Еџey; bardaДџa bir kalД±p hazД±rlamaktД±r. Maddi bir kalД±p olmadan bir bardaДџД± asla yapamazsД±nД±z. O halde Еџekilleri birbirinden farklД± elli bardak yapacak olsanД±z size elli farklД± kalД±p lazД±mdД±r.

Demek en basit bir eЕџyayД± yapmak iГ§in maddi kalД±plara ve bir ustaya ihtiyaГ§ var.  Ve usta ve kalД±p olmaksД±zД±n o eЕџya var olamД±yor.

Şimdi bir sineğin ya da bir çiçeğin yaratılması için neler gerekli buna bakalım:

a. O çiçek ve sineğin planını çizmek ve programını yapmak,

b. O çiçek ve sineği oluşturan atomları ve maddeleri şu alemin her köşesinden toplamak,

c. Topladığı atom ve maddeleri ince bir elek ile eledikten sonra, o çiçek ve sineğe lazım olacak kadarını hassas bir ölçüyle belirleyip almak,

d. Ve aldığı bu maddeleri bir kalıba dökerek, düzgün, tertipli ve güzel bir şekilde onu yapmak.

O halde mesela bir topraДџa bir gГјl tohumunu attД±ДџД±mД±zda, o topraДџД±n ‘gГјlГј yaratmak’ fiiline sahip olabilmesi iГ§in, gГјlГјn plan ve programД±nД± yapabilmesi, gГјle lazД±m olan maddeleri alemden toplayabilmesi, hassas bir teraziyle ona lazД±m olan kadarД±nД± ayД±rabilmesi ve bu maddeleri maddi bir kalД±ba dГ¶kebilmesi gerekir. Bir gГјl ancak bunlar yapД±ldД±ktan sonra var olabilir.

Д°lk ГјГ§ maddeyi bir kenara bД±rakД±p, sadece maddi kalД±bД±nД±n olmasД± gerektiДџi hakkД±nda biraz dГјЕџГјnГјrsek; madem o toprak, kendisine atД±lan binlerce farklД± tohumdan, farklД± bitkiler Г§Д±kartabiliyor. O halde o toprakta, yeryГјzГјndeki bitkiler adedince maddi kalД±plarД±n var olduДџunu kabul etmek gerekir.

Ayrıca her bitkinin yaprakları, meyveleri, çiçekleri, şekilleri farklı olduğundan, o toprakta sadece bitkiler adedince kalıplar değil, aynı zamanda yapraklar, meyveler, çiçekler adedince maddi kalıpların var olduğunu da kabul etmek gerekir. Bunu kabul etmek ise öyle bir fikirdir ki, alemdeki bitkiler, çiçekler ve meyveler adedince imkansızlık ve hurafeler içinde bulunur.

Halbuki bu sanatlД± bitkiler ve hikmetli eserler Allah’Д±n Bari ismine isnad edildiДџinde, o atomlar Allah’Д±n ilminin ve kaderinin manevi kalД±plarД±na, kudretinin sevkiyle girerler. Ve dГјzgГјn ve tertipli bir Еџekilde Г§Д±karlar.

O halde bizler bir elmaya, bir kelebeДџe, bir Г§iГ§eДџe, bir insana ve insanД±n azalarД±na, sГ¶zГјn Г¶zГј, her bir mevcuda baktД±ДџД±mД±zda, ondaki bir kalД±ptan Г§Д±karcasД±na dГјzgГјn ve tertipli yaratД±lД±ЕџД± gГ¶rerek Allah’Д± ‘Bari’ ismiyle tesbih etmeliyiz.

Demek dГјzgГјn ve tertipli yaratД±lan her Еџey, Allah’Д±n Bari isminin tecellisine mahzardД±r ve okuyabilenler iГ§in Allah’Д±n ‘Bari’ isminin bir mektubudur.

2. MahluklarД±n aza ve cihazlarД±nД± birbiriyle uyumlu bir Еџekilde yaratan

Azaların birbirine uygun olarak yaratılması Bari isminin bir tecellisidir. Bu manasıyla Bari ismi, İnsanlarda ve bütün hayvanlarda, hatta bitki ve ağaçlarda dahi tecelli etmektedir. Zira her mahlukun bütün azaları, birbiriyle uyum içinde yaratılmıştır.

Mesela insana bakalım; insanın dili ile ağzı uyum içindedir. Eğer dili uzun olsaydı, ağzına sığmayacak ve hayat onun için ne kadar zor olacaktı. İşte dil ile ağız arasındaki bu uyum Bari isminin bir tecellisidir.

Dil ile aДџД±z arasД±ndaki uyum gibi, diЕџler ile aДџД±z arasД±nda da bir uyum vardД±r. DiЕџler Гўdeta inci gibi aДџza dizilmiЕџtir. EДџer diЕџlerimiz uzun olsaydД± ve aДџzД±mД±za sД±ДџmasaydД±, halimiz nice olurdu bir dГјЕџГјnГјn. Д°Еџte diЕџlerin, aДџza uygun olarak yaratД±lmasД± Bari isminin bir tecellisidir.

Kaşlar ve göz arasındaki uyum da bu ismin bir tecellisidir. Kaşlar göze kadar uzamamakta ve insanın görüşünü etkilememektedir. Kaşların da saçlar gibi uzadığını ve insanın gözüne perde olduğunu düşündüğümüzde, Bari isminin tecellisine ne kadar muhtaç olduğumuzu anlarız.

Yine insanın iki gözü ve iki kulağı arasındaki uyum, kolun uzunluğunun boy ile uyumu, el ve ayak parmaklarının arasındaki uyum, bacakların birbiriyle eşit uzunlukta olması, dişlerin kendi arasındaki uyumu ve iç organların birbiri arasındaki uyum hep Bari isminin bir tecellisidir. Bu ismin tecellisi sayesinde bir ayak uzun, diğer ayak kısa olmamakta ve bütün azalar birbirini tamamlamaktadır.

Д°nsanda azami mertebede tecelli eden Bari ismi, hayvanlarda da tecelli etmektedir. Kartala sinek kanadД±nД±n takД±lmamasД±, sineДџe arД±nД±n iДџnesinin verilmemesi ve her mahluka vГјcuduna uygun azalarД±n takД±lmasД± hep Bari isminin bir tecellisidir.

Bari ismi bu manasıyla ağaçlarda dahi tecelli etmektedir. Ağacın gövdesi ile dalları arasındaki uyum, dallar ile meyveler arasındaki uyum hep Bari isminin bir tecellisidir. Hatta bir ağaca baktığınızda, yaprakların dallara gelişigüzel takıldığını zannedersiniz. Halbuki hakikat böyle değildir. Zira dala takılan her bir yaprak, diğer yaprağın güneşine en az mani olacak şekilde takılmaktadır. İşte bir ağaca yaprakların takılması dahi bu ismin tecellisi ile olmaktadır.

Madem vazifemiz Allah’Д± tanД±mak ve mahlГ»katta tecelli eden isim ve sД±fatlarД±nД± okumaktД±r ve bu vazife bizim yaratД±lД±ЕџД±mД±zД±n en bГјyГјk gayesidir. O halde bizler hem kendimize hem de her bir mahlГ»ka baktД±ДџД±mД±zda aza ve cihazlarД±mД±zД±n birbiriyle uyumlu bir Еџekilde yaratД±ldД±ДџД±nД± gГ¶rerek, Allah’a hamd etmeli ve O’nu Bari ismi ile tespih etmeliyiz.

3. Her varlД±ДџД± kainattaki umumi nizama ve gayelere uygun bir Еџekilde yaratan demektir.

Her yaratД±lan varlД±k, kainattaki nizama ve gayelere uygun bir Еџekilde icad edilmiЕџtir.

Mesela, insanı ele alalım; bütün azaları ve cihazları kainattaki nizama ve gayelere uygun olarak yaratılmıştır. Işığı görebilen göze, sesleri işitebilen kulağa, kokuları hissedebilen burna, yiyeceklerin tadını alabilen ve konuşmayı sağlayan dile, havayı teneffüs edebilen ciğerlere ve kainattaki nizama uygun diğer azalara sahiptir.

O halde insanın gözünü yaratan kim ise, ışığı icad eden de odur. İnsana kulağı takan kim ise, sesleri var eden de odur. İnsana burnu ihsan eden kim ise, o burnun kokladığı varlıkları ve onlardaki kokuları yaratan da odur. İnsana dili takan kim ise, o dilin tattığı bütün yiyecekleri ve o dildeki konuşmayı icad eden de odur...

SГ¶zГјn Г¶zГј; insan bu haliyle adeta ЕџГ¶yle der; “Beni kim yapmД±Еџ ise, alakadar olduДџum bГјtГјn eЕџyayД± ve kainattaki nizamД± da o yapmД±ЕџtД±r. Ben kimin mГјlkГј isem, kainat da onun mГјlkГјdГјr. Ve O zatД±n adД± bu cihetle El-Bari’ dir. ”

Ve her şey kainattaki gayelere münasip bir şekilde yaratılmıştır. Mesela, alemde hayatın devamı gibi bir gaye vardır. Her çiçek ve ağaç bu gayeye hizmet edecek şekilde tasarlanmıştır. Adeta atmosferdeki oksijen ve karbondioksit dengesini ayarlayacak şekilde bir hesap uzmanı gibi çalışır. Bütün ömrü boyunca oksijen üreterek o dengeyi sağlar. Ölürken de ömür boyu karbondioksit emen o çiçek oksijen vererek ölür. Eğer atmosferde karbondioksit gazı çoğalsa, bütün bitkiler solunumlarını hızlandırır.

EДџer bu nizamД± saДџlayan -haЕџa- Bari olan Allah deДџilse, Еџimdi soruyoruz;

- Acaba Еџuursuz olan bu bitkiler bir kimya mГјhendisi gibi nasД±l Г§alД±ЕџД±yorlar?

- Hangi aletleriyle ölçüm yapıyorlar?

- Hayatın devamı onlar için niye bu kadar önemli?

- Karbondioksiti oksijene Г§eviren fabrikayД± onun vГјcuduna kim yerleЕџtirdi?..

İnsanın azalarının kainattaki nizama uygunluğunu, çiçek ve bitkilerin alemdeki gayelerle olan münasebetini gördükten sonra, şimdi bir bal arısını, kelebeği, kuşu, balığı ve diğer canlı ve cansız mahlukları insan ve çiçeklere kıyas edelim. Ve onların yaratılışına, kainattaki nizama uygun cihaz ve azalarına bakarak şu sesi duymaya çalışalım:

“Ben yaratД±lД±rken tek baЕџД±ma planlanmamД±ЕџД±m. Bana kainattaki nizama uygun alet ve cihazlar takД±lmД±Еџ. Ve gayelere hizmet edecek vazifeler verilmiЕџ. Д°Еџte ben, nizama uygun cihazlarД±m ve gayelere hizmetim ile Allah’Д±n Bari ismine aynayД±m. Sen de benim bu cihetime bak ve benim lisan-Д± halim ile “Ya Bari, Ya Bari, Ya Bari” dediДџim gibi, sen de lisan-Д± kalin ile “Ya Bari, Ya Bari, Ya Bari” diyerek Rabbini tesbih et.”